Scenariusz ewakuacyjny oparty o filozofię strefy wydzielonej

Pierwsze działanie w ramach scenariusza pożarowego, w przypadku podjęcia decyzji przez służby ochrony budynku o konieczności interwencji straży pożarnej, zaraz po jej zaalarmowaniu,  to ewakuacja użytkowników ze strefy objętej pożarem, poziomymi i pionowymi drogami ewakuacyjnymi. Ze względu na charakter obiektu, ograniczoną przepustowość klatek schodowych oraz fakt, że zagrożeniem pożarowym przynajmniej w pierwszym etapie objęta jest nie więcej niż jedna kondygnacja, scenariusz ewakuacyjny w budynku wysokim i wysokościowym oparty jest o filozofię  strefy wydzielonej.

Podstawowym założeniem tej filozofii jest stworzenie technicznych warunków wyodrębnienia i odizolowania strefy objętej pożarem od pozostałej części budynku oraz ochrona zarówno poziomych dróg ewakuacyjnych w obrębie tej strefy jak i pionowych dróg ewakuacyjnych obiektu. Spełnienie tego podstawowego wymagania umożliwia realizację scenariusza pożarowego podporządkowanego następującym priorytetom:

• Zaalarmowanie straży pożarnej (po weryfikacji czy istnieje rzeczywiste zagrożenie pożarem oraz w przypadku gdy służby ochrony obiektu nie są w stanie samodzielnie zlikwidować zarzewia)
• Bezpieczna ewakuacja ludzi najszybciej jak jest to możliwe ze strefy objętej pożarem do miejsca gdzie nie będą narażeni na działanie gorących gazów i dymów
• Rozpoczęcie i prowadzenie akcji gaśniczej przez służby ratownicze w sposób uniemożliwiający wydostawanie się dymów i gorących gazów poza strefę objętą pożarem
• Zabezpieczenie mienia i budynku

 Wymienione powyżej działania muszą być przeprowadzone w możliwie w jak najkrótszym czasie. Tylko sprawna interwencja w początkowej fazie pożaru daje gwarancję opanowania sytuacji [1].

Największym zagrożeniem dla sprawnego przeprowadzenia scenariusza pożarowego jest możliwość wywołania paniki wśród użytkowników obiektu i ich niekontrolowana ewakuacja. Z tego to właśnie powodu rozgłoszenie sygnału alarmowego może nastąpić jedynie w strefie w którejwykryto pożar. Pozostała część budynku powinna funkcjonować normalnie, a ewentualna ewakuacja użytkowników kolejnych stref powinna się odbywać etapami i w sposób zorganizowany na skutek decyzji służb prowadzących akcję ratowniczą.

Strategiczne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia powyżej opisanego scenariusza mają następujące warunki techniczne, którym odpowiadać powinien budynek wysoki i wysokościowy:

• możliwość wydzielenia strefy kondygnacji objętej pożarem od pozostałej części budynku w taki sposób by w strefach wolnych od pożaru zachowane były wszelkie warunki do normalnej pracy i aby osoby, które znajdują się  przede wszystkim na kondygnacjach przyległych do objętej pożarem, nie zorientowały się, że prowadzona jest akcja ratownicza
• prawidłowo funkcjonująca wentylacja pożarowa w strefie objętej pożarem, której zadaniem jest utrzymanie poziomych i pionowych dróg ewakuacyjnych w stanie wolnym od dymów i gorących produktów spalania tak aby zapewnić odpowiednią widoczność i wystarczającą ilość tlenu na poziomych korytarzach ewakuacyjnych i klatkach schodowych.

Powyższe wymagania techniczne narzucają ściśle określoną sekwencję pracy urządzeń będących wyposażeniem instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych oraz niezależnej instalacji wentylacji pożarowej:

• Równolegle do rozgłaszania sygnału alarmowego na kondygnacji objętej pożarem zdalne zamknięcie klap odcinających instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej w celu:
  - uniemożliwienia rozprzestrzeniania się dymu i gazów do innych stref  pożarowych
  - zapewnienia niezakłóconej pracy tych instalacji w strefach nie objętych pożarem.
• Uruchomienie instalacji wentylacji pożarowej na kondygnacji objętej pożarem:
  - nawiew na klatkę schodową w celu zagwarantowania nadciśnienia w stosunku do korytarza ewakuacyjnego kondygnacji objętej pożarem,
  - otworzenie klap wentylacji pożarowej, które normalnie znajdują się w pozycji zamkniętej: nawiewnych (i ewentualnie wyciągowych w zależności od przyjętego rozwiązania technicznego) w przedsionku klatki schodowej oraz wyciągowych (i ewentualnie nawiewnych w zależności od przyjętego rozwiązania technicznego) w poziomym korytarzu ewakuacyjnym dla zapewnienia ''obmycia'' poziomego korytarza ewakuacyjnego i usunięcia z niego dymów i gorących gazów oraz równocześnie dla zapewnienia niezbędnej hierarchii ciśnień, która uniemożliwiłaby przedostawanie się dymów i gorących produktów spalania w kierunku pionowego ciągu ewakuacyjnego tj. klatki schodowej.
• Automatyczne zablokowanie możliwości otwierania się wind na kondygnacji objętej pożarem w celu wyeliminowania potencjalnego niebezpieczeństwa rozprzestrzeniania się dymu przez szyby dĄwigów windowych
• Zapewnienia nawiewu do szybów wind w celu uzyskania nadciśnienia oraz dodatkowo dla szybu windy ratowniczej zapewnienia możliwości jego oddymiania

Powyższa sekwencja pracy urządzeń instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej oraz wentylacji pożarowej niezbędna dla zagwarantowania wcześniej określonego scenariusza pożarowego wymaga prawidłowych rozwiązań technicznych instalacji wentylacji pożarowej oraz urządzeń, które w sposób pewny wykonywać będą powierzone im zadania, a zatem zagwarantują prawidłową pracę systemu [2].

Przeznaczenie przeciwpożarowych klap odcinających

Z respektowania wymagań filozofii strefy wydzielonej wynikają niżej wymienione podstawowe zadania, które muszą zostać rozwiązane w każdym budynku wysokim w zakresie instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej:

• wentylacja i klimatyzacja nie może w żaden sposób przyczynić się do rozprzestrzeniania się dymów, gorących gazów i ognia poza strefę objętą pożarem
• wentylacja i klimatyzacja musi pracować na potrzeby wszystkich pozostałych stref (poza objętą pożarem) w sposób niezakłócony zapewniając w nich normalne warunki pracy
• wentylacja i klimatyzacja nie może utrudniać pracy wentylacji pożarowej zapewniającej w strefie objętej pożarem utrzymanie dróg ewakuacyjnych w stanie wolnym od dymów oraz trujących i gorących gazów.

Zadania te spełniają przeciwpożarowe klapy odcinające. Warunek ich stosowania na kanałach instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych narzuca § 269 ust. 3 Warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 15 z 1999 r poz. 140). Stosuję się je w miejscach przejść przewodów wentylacyjnych lub klimatyzacyjnych przez przegrody budowlane stanowiące oddzielenie pożarowe. Na wypadek pożaru umożliwiają one odcięcie strefy objętej pożarem, poprzez odtworzenie odporności ogniowej przegrody przez którą prowadzony jest przewód wentylacyjny lub klimatyzacyjny.

 Wykrycie zarzewia ognia zarejestrowane przez centralę sterującą pracą systemów przeciwpożarowych, powinno skutkować automatycznie wydaniem zdalnej dyspozycji zamknięcia wszystkich klap odcinających w strefie objętej pożarem. Zdalnie lub samoczynnie zamknięte klapy przeciwpożarowe, oddzielające strefę w której wykryto pożar, muszą zachować wymaganą odporność ogniową w warunkach dynamicznych tj. różnicy ciśnienia pomiędzy strefą objętą pożarem, w której instalacja wentylacyjna i klimatyzacyjna została odcięta a strefami przyległymi, w których wentylacja i klimatyzacja pracują niezmiennie [3].

Roman Jędrzejewski
Dorota Brzezińska
Panol sp. z o.o. 

Literatura

[1] Kpt. Andrzej Siła-Nowicki, Wojciech Konka, Roman Jędrzejewski (Panol Sp. z o.o.) ''Wentylacja pożarowa budynków wysokich i wysokościowych cz. 1''; Polski Instalator 7,8/99

[2] Kpt. Andrzej Siła-Nowicki, Wojciech Konka, Roman Jędrzejewski (Panol Sp. z o.o.) ''Wentylacja pożarowa budynków wysokich i wysokościowych cz. 2''; Polski Instalator 1/2000

[3] II Konferencja Naukowo-Techniczna  '' Postęp w Instalacjach ''; 9-10 lutego 2000 r. -  targi  '' Instalacja 2000'' Poznań