Jedną z pierwszych na polskim rynku klap, która spełnia wymogi normy PN- EN 1366-2: 2001 jest klapa typu LZ3 firmy Panol. Przeprowadzone na początku 1999 roku badanie ogniowe w Zakładzie Badań Ogniowych ITB zgodne z procedurą określoną w/w normie potwierdziło odporność ogniową tej klapy w warunkach dynamicznych. Badanie przeprowadzone było przy różnicy ciśnienia 300 Pa pomiędzy dwoma stronami przegrody odcinającej. Rzeczywista wielkość nieszczelności zarejestrowana w czasie badania, która była niższa niż 200 m³/h m² powierzchni klapy, potwierdza skuteczność tej klapy w ochronie przeciwpożarowej obiektów, w których przyjęto scenariusz ewakuacyjny oparty o filozofię wyizolowanej strefy [1].

Klapa LZ3

Korpus i przegroda odcinająca klapy LZ3 wykonane zostały z materiału ognioodpornego, co gwarantuje dobrą izolacyjność klapy (I) i rzeczywistą barierę dla wysokich temperatur. Dzięki zastosowaniu uszczelek pęczniejących, zwiększających swą objętość pod wpływem wysokich temperatur, możliwe było spełnienie wymogów, które stawiane są dla uzyskania klasy szczelności ogniowej (E).

Podstawowym wyposażeniem klapy i jednocześnie obowiązkowym, jest mechanizm zamykający uruchamiany za pośrednictwem topikowego wyzwalacza termicznego. Jego temperatura wyzwalania wynosi 70°C ( 3 ^oC). Obecność topikowego wyzwalacza termicznego gwarantuje zamknięcie klapy w przypadku wzrostu temperatury w przewodzie wentylacyjnym powyżej granicznej dla topika.

Możliwość zdalnego zamknięcia przeciwpożarowej klapy odcinającej do ochrony przeciwpożarowej obiektu, tj. umożliwienie zdalnego odizolowania danej strefy, w której wykryto pożar, zapewnia zastosowanie wyzwalacza elektromagnetycznego. Wyzwalacz ten może być sterowany sygnałem niskonapięciowym typu impuls lub przerwa prądowa (24/48 V DC/AC). Wyłączność stosowania sterowania niskonapięciowego do zdalnego zamknięcia klapy przeciwpożarowej związana jest ze dwoma zagadnieniami:

• Bezpieczeństwa,
• Ekonomii,
  

a wynika z filozofii poszukiwania rozwiązań gwarantujących najwyższy poziom bezpieczeństwa. Ich omówienie rozpoczniemy od wprowadzeniem pojęć, które ułatwią  zrozumienie zagadnień związanych urządzeniami wykorzystywanymi w biernej ochronie przeciwpożarowej, a które są konsekwencją ich funkcji.

Przed pożarem przeciwpożarowa klapa odcinająca, zainstalowana w przewodzie wentylacyjnym lub klimatyzacyjnym, przechodzącym przez przegrodę stanowiącą oddzielenie przeciwpożarowe pozostaje otwarta - pozycja ta nazywana jest pozycją oczekiwania. W sytuacji wybuch pożaru następuje zamknięcie przeciwpożarowych klap odcinających , w celu odizolowania strefy w której wykryto pożar, co nazywamy ich przejściem do pozycji bezpieczeństwa. Istotne jest również czytelne nazwanie i opisanie funkcji odcinających klap przeciwpożarowych, by móc uzasadnić wybór sposobu sterowania. Przejście klapy do pozycji bezpieczeństwa (zamknięcie przegrody odcinającej klapy) nazywamy funkcją bezpieczeństwa.

Przypadki fałszywych alarmów pożarowych, i konieczność prób okresowych klap, wiąże się z koniecznością przywrócenia pozycji oczekiwania klap. Przywrócenie pozycji oczekiwania - otworzenie przegrody odcinającej klapy może być wykonane ręcznie przy użyciu odpowiedniego klucza lub poprzez działanie zdalne przy wykorzystaniu siłownika. W pierwszym przypadku mówimy, że klapa nie zapewnia funkcji komfortu obsługi, w drugim mówimy o klapie zapewniającej funkcję komfortu obsługi. Tak zdefiniowane pojęcia pozwalają na uzasadnienie konieczności i racjonalności stosowania sygnałów nisko prądowych do sterowania wyzwalaczy elektromagnetycznych klap. Możemy w tym momencie sprecyzować, że wyzwalacz elektromagnetyczny odpowiedzialny jest za wykonanie funkcji bezpieczeństwa klapy. W związku z powyższym jest niezbędne by jego zadziałanie było możliwie najbardziej pewne. Oznacza to konieczność zabezpieczenia sterowania bezpośrednio z centralnego pomieszczenia bezpieczeństwa obiektu, któremu zagwarantujemy co najmniej dwa alternatywne Ąródła zasilania . Warto jednocześnie zwrócić uwagę na dwa aspekty związane z bezpieczeństwem stosowania sterowania niskonapięciowego. Pierwszym jest fakt wyeliminowania ryzyka porażenia prądem służb serwisowych lub obsługi obiektu w trakcie kontroli lub prób odbiorowych klap. Po drugie, sterowanie niskonapięciowe pod warunkiem respektowania reżimu maksymalnej mocy zużywanej przez wyzwalacz elektromagnetyczny, która powinna być na odpowiednio niskim poziomie (w przypadku klapy LZ3 firmy Panol jest to do 3,5 W), umożliwia zapewnienie wykonania funkcji bezpieczeństwa klap, nawet na wypadek awarii dwóch podstawowych Ąródeł energii, poprzez zabezpieczenie Ąródła prądu w postaci Ąródeł akumulatorowych [1].

Ze względu na ryzyko wystąpienia przerwy w dostawie energii elektrycznej, której brak w przypadku klap wyposażonych w wyzwalacz elektromagnetyczny sterowany sygnałem przerwy prądowej, mógłby spowodować zamknięcie wszystkich klap przeciwpożarowych znajdujących się w systemie, zalecamy wybór sygnału impulsu prądowego. Oczywiście zamknięcie wszystkich klap przeciwpożarowych w obrębie budynku wysokiego czy wysokościowego nie powoduje zagrożenia bezpośredniego, wręcz przeciwnie izolujemy wszystkie strefy. Jednakże powoduje to równocześnie zatrzymanie pracy systemów wentylacyjnych i klimatyzacyjnych w całym obiekcie, co mogłoby teoretycznie doprowadzić do wywołania paniki wśród użytkowników stref niezagrożonych pożarem. Tymczasem jakiekolwiek potencjalne zagrożenie, w obiekcie zajmowanym przez kilka tysięcy osób, które mogłoby doprowadzić do niekontrolowanych zachowań użytkowników w czasie zagrożenia pożarowego, i które mogłoby całkowicie uniemożliwić realizację przyjętego scenariusza ewakuacyjnego należy na etapie przyjmowanych rozwiązań, świadomie eliminować.

Ostatnią opcją mechanizmu sterowania klapy jest siłownik zapewniający przywrócenie pozycji oczekiwania klapy czyli realizujący funkcję komfortu obsługi klapy. Ze względu na wyłączenie tego elementu wyposażenia klapy z obsługi funkcji jej bezpieczeństwa nie stawia się żadnych wymagań związanych ze sposobem sterowania. Dostępne jest rozwiązanie ze sterowaniem niskonapięciowym 24/48 V DC/AC lub przy wykorzystaniu napięcia 220 V AC [2].

Omówione rozwiązanie sytemu sterowania klap LZ3 ma jeszcze jedną istotną zaletę. System ten jest w pełni ewolucyjny, co oznacza, że w dowolnej chwili istnieje możliwość wyposażenia klapy samoczynej we wszystkie elementy zdalnego sterowania tj. w wyzwalacz elektromagnetyczny i siłownik.

Roman Jędrzejewski
Dorota Brzezińska
Panol sp. z o.o. 

 Wymagania stawiane przeciwpożarowym klapom odcinającym  Link

[1] II Konferencja Naukowo-Techniczna '' Postęp w Instalacjach ''; 9- 10 lutego 2000 r. -  targi  '' Instalacja 2000'' Poznań